अस्माकं संस्थापकः

विंशतिसहस्रवर्षीयस्य चीनियबौद्धगुरुणां एकतमस्य आर्यवर्यस्य महेन्द्रस्य स्वान् ह्वा गुरोः (स्वान् ह्वा, 1918-1995) मटसुधारकः आसीत् पश्चिमलोकस्य बहुभ्यः बौद्धं शिक्षयितुं प्रथमः चीनियगुरुः आसीत्। दीर्घकालीनव्यवसाये मठपरम्परायाः प्राथम्यता, मूल्यवत्त्विकशिक्षायाः आधार्यभूमिका, बौद्धानां पारम्पारिकआध्यात्मिकविधानस्य प्रत्यक्षपुस्तकेषु प्रतिष्ठानं च, सम्मेलनेषु सम्मानस्य च महत्त्वं प्रति स्थिरः आसीत्।

एतैः लक्ष्यैः प्राप्तुं स्वर्गे, बुद्धस्य मूलभूतानि शिक्षणानि व्याख्यातुं, सम्यग्दीक्षितं मठसमुदायं स्थापयितुं, बौद्धज्ञानस्य अंग्रेज्यादिषु अनुवादं सम्विधातुं च प्रयत्नमकरोत्। विद्यालयानि धार्मिकशिक्षाकार्यक्रमाणि अकादमिकशोधनपाठशालाः च स्थापयितुं च प्रयत्नमकरोत्।

1918 तमे वर्षे पूर्वप्रान्ते चीनस्य, हार्बिन् दक्षिणे क्षुद्रग्रामे कृषिकुटुम्बे जातः आर्यवर्यः महेन्द्रः अष्टवंश्यं सर्वकनिष्ठः आसीत्। पितुः पितृनाम बै, मातुः कन्यानाम हू आसीत्। माता शाकाहारिणी आसीत् जीवनकालं बुद्धअमिताभस्य नामस्मरणं च कृत्वा जीवति स्म। आर्यवर्यः बौद्धः प्रायेण भूत्वा सप्तदशवर्षीयवयस्य मध्ये धर्मनाम अञ्चिः ("शान्तिः करुणा च") दत्तम् आसीत्, दीक्षितः सन् तोलुन् (दुलुन् — "भवचक्रात् उद्धर्ता") इति अपि ख्यातः आसीत्। वेय्याङ् (गुईयाङ् अपि उच्यते) चानवंशस्य धर्ममुद्रां दत्तुं स्थविरचानगुरुः श्वियुन् (1840-1959) स्वान् ह्वा (स्वान् ह्वा — "घोषयितुं परिणामयितुं च") धर्मपरम्परानाम दत्तवान्।

बाल्ये आर्यवर्यः मातुः आदर्शमनुसृत्य केवलं शाकाहारं कृत्वा बुद्धस्य नाम स्मरति स्म। एकादशवर्षीयः सन् पृथिव्यां शयानं मृतबालकं दृष्ट्वा जन्ममृत्योर्मूल्यं सर्वेषु घटनेषु अनित्यता च अवगच्छत् स्म। ततः दीक्षितुं बौद्धमार्गे विधातुं च निश्चितवान्, परंतु मातुः मृत्योः पूर्वं तत् न कर्तुं प्रतिज्ञातवान्। द्वादशवर्षीयः सन् सत्य आध्यात्मिकगुरुं अन्वेष्टुं विस्तीर्णं यात्रां कर्तुं पित्रोः अनुमतिं प्राप्तवान्।

पञ्चदशवर्षीयः सन् आर्यवर्यः प्रथमवारं विद्यालयं गतवान्। षोडशवर्षीयः सन् अविद्यमानपाठ्यं बुद्धशिक्षणं ज्ञातुं इच्छन्तं स्वग्रामीणेभ्यः सूत्रव्याख्यानानि आरभत। स धैर्येण स्थिरतया च सम्पन्नः आसीत्, प्रतिबिंबस्मृतेः च सम्पन्नः आसीत्, तेन किंतु चीनपारम्पर्यस्य चतुःशीर्षकानि पञ्चशीर्षकानि च स्मर्तुं शक्तवान्। आयुर्वेदं ज्योतिषं कुशीलूतां च मुख्यधर्मग्रन्थांश्च अध्यतितवान्। सप्तदशवर्षीयः सन् एकमात्रशिक्षकः सन् सप्ततिं प्रति क्षुद्रपुत्राणां वयोमात्राणां च शिक्षार्थं निःशुल्कविद्यालयं सस्थापितवान्।

अष्टादशवर्षीयः सन् द्विसप्तत्यहदशिक्षायाः अनन्तरं असाधारणरोगिणीं मातरं रक्षितुं विद्यालयं त्यक्तवान्। अधुनावर्षीयः सन् मातुः मृत्युः जातः, त्रिवर्षं तस्याः स्मरणं पूजयितुं सोरगोमयनिर्मिते कोटरे तस्याः समाधिना मध्ये अस्तितवान्।

पुत्रशोककाले समाधिं कुर्वन् पद्मसूत्रं पठन् स्वान् ह्वा गुरुः गहनं प्रबोधं प्राप्तवान्। पश्चात् गहनध्याने सन् सोदरार्थे आगतं छान्बुद्धपितामहं ह्वेनेनगं (638-713) दृष्टवान्, यः स्वान् ह्वा गुरोः पश्चिमे लोके बुद्धधर्मस्य आनेतुं कार्यं दत्तवान्।

शोककालस्य समाप्तौ आर्यवर्यः स्वगुरुं चानबौद्धगुरुं चाञ्जिनं गृहीत्वा त्रिविधमठे अभिलक्षितः आसीत्। चानगुरुः चाञ्जिनः पश्चात् तस्मै जिन्डिङ्पिलुचानवंशस्य धर्मं प्रतिपादितवान्। अस्मिन् कालीन्मध्ये गुरुः केवलध्यानाय न, अपि तु बौद्धपुस्तकपरम्परायाः अध्ययनाय चीनबौद्धानां सर्ववृहत्पाठशालेषु प्रवीणतां च स्वयं नियोजितवान्।

चान्बाय्पर्वतेषु सुविचारध्यानस्य अनन्तरं गुरुः 1946 तमे वर्षे दक्षिणचीनं प्रति दीर्घयात्रां आरभत्। 1947 तमे वर्षे बौद्धपवित्रपर्वते पुतुशाने पूर्णदीक्षां प्राप्तवान्। 1948 तमे वर्षे द्विसहस्रमीलयात्रायाः अनन्तरं गुरुः नान्हुआमठं प्राप्तवान् चीनस्य सर्वश्रेष्ठप्रबुद्धगुरुं चानगुरुं श्वियुनं (1840-1959) वन्दितवान्। तस्मात् गुरुः स्वस्य प्रबोधं प्रमाणितं "चित्तमुद्रा" प्रमाणपत्रं प्राप्तवान्, पश्चात् चान्पाठशालायाः वेय्याङ्वंशस्य धर्मस्य अधिकारिकतरं प्रवर्तनं च प्राप्तवान्।

1949 तमे वर्षे गुरुः चीनं त्यक्त्वा हाँगकांगं गतवान्। तत्र ध्यानं शिक्षितवान् बौद्धसूत्रव्याख्यानानि च आरभत् तेषां मुद्रणं च समर्थितवान्। बुद्धबोधिसत्त्वप्रतिमानां निर्माणं च आदेशितवान् मुख्यचीनात् मठशरणार्थीभ्यः सहाय्यं च कृतवान््।

हाँगकांगे अस्मिन् वर्षेषु पश्चिमसौभाग्यवनमठम् (सी ले युआन्) निर्मितवान्, बौद्धविद्यालयम् (फोचियो ज्याङ्ताङ्) सस्थापितवान् तथा प्रसन्नकरुणामठम् (ची सिं सी) पुनर्निर्माय संस्कृतवान् स्थिरं प्रयोक्तृसमुदायं च सस्जीतवान््।

1962 तमे वर्षे स्वान् ह्वा गुरुः स्वस्य हाँगकांगीयशिष्याणां आमन्त्रणेन अमेरिकां गतवान् सान् फ्रान्सिस्कोखण्डे तिष्ठतां शिष्याणां द्वारा आमन्त्रितः सन् सान् फ्रान्सिस्कोबौद्धविद्यालये (सान्फाङशी फोचियो ज्याङ्ताङ) व्याख्यानानि आरभत, यः पूर्वं हाँगकांग्बौद्धविद्यालयस्य शाखा इति स्थापितः आसीत्। सान् फ्रान्सिस्कोबौद्धविद्यालयस्य समुदाये यथा आकारेण यथा विविधतया च वृद्धिं गते सति, संस्थानां नाम चीन-अमेरिकबौद्धसङ्घ इति परिवर्तितम्।

1970 तमे वर्षे आर्यवर्यः चाइनाटावनात् सान् फ्रान्सिस्कोस्य मिशनक्षेत्रे नूतनसुवर्णपर्वतमटः (जिन्शानसी) प्रति संचलितवान्। 1975 तमे वर्षे स्वान् ह्वा गुरुः संस्थायाः प्रथमं शाखामठं लास्-एन्जेलेस्यां सुवर्णचक्रदेवालयम् (जिन्लुनसी) सस्थापितवान्, 1976 तमे वर्षे च नूतनं मुख्यालयं कैलिफोर्नियायां यूकियायां सहस्रबुद्धनगरीम् (वान्फोचेन) सस्थापितवान्। ततः 1984 तमे वर्षे संस्थानां नाम चीन-अमेरिकबौद्धसङ्घात् धर्मक्षेत्रे बौद्धसङ्घ इति परिवर्तितम्।

1968 तमे वर्षे ग्रीष्मे स्वान् ह्वा गुरुः अमेरिकीयसमूहस्य गहनं शिक्षणं आरभत, येषां बहवः विश्वविद्यालयछात्राः आसन्। 1969 तमे वर्षे तैवानमठसमुदायं विस्मययितुं स्वयं दीक्षितयोः अमेरिकीयद्वे अमेरिकीयत्रयश्च पुरुषाः पूर्णदीक्षायै तैवानं प्रेषितवान्। ते तदाकाले पूर्णतया दीक्षितबौद्धचेत्युपासकाः चेत्युपासिकाः च प्रथमे अमेरिकीयाः आसन्।

उत्तरवर्षेषु आर्यवर्यः स्वसमीपं कैलिफोर्नियां आगतानां आशियाई पाश्चात्यानां सहस्राणां पुरुषाणां दीक्षां शिक्षयित्वा प्रबन्धितवान् च। एते मठशिष्याः अधुना अमेरिका संयुक्तराष्ट्रेषु, कैनडायां, ऑस्ट्रेलियायां च किंचित् आशियादेशेषु च स्वान् ह्वा गुरोः शिष्याणां त्रयोविंशतिर्देवालयाः मठाः मठसमुदायाः च उपदेष्टुं व्यवस्थिताः सन्ति।

आर्यवर्यः बुद्धस्य वास्तविकानां शिक्षणानां पश्चिमे प्रचारयितुं दृढतया अभिलषति स्म, यानि चिन्नानां विकृताः प्रवृत्तयः इति मन्यते स्म तानि स्थिरेण त्यक्तवान्। स्वशिष्यान् वास्तविकानां पुस्तकमूलीनां प्रवृत्तीनां सुज्ञानोपयोगिनीनां च विस्तारेण सह सांस्कृतिकसंचयाः अस्वास्थ्यकराः असम्भाविताः च योग्यतया विभजितवान्।

मठविधाने बहुषु सुधारेषु, स्वमठशिष्याः सङ्घसदस्यत्वस्य चिह्नं मठवस्त्रं वा काशायवस्त्रं धारयितुं नियमितवान्। स्वयम् अपि अपराह्णे भोजनं त्यक्तवान् स्वमठशिष्यानां च तत् अनुसर्तुं नियमितवान्। शाकाहारस्य अतिशयेन महत्त्वं मन्यमानः आसीत्। सङ्घे स्वशिष्यान् बुद्धस्य उपयुक्तानां कृच्छ्रविधानानां अनुसरणे प्रोत्साहितवान् एकाहोरात्रं केवलं भोजनं सदा शयनं च त्यक्तुं। मठशिष्येभ्यः पवित्रतायाः अपेक्षां चकार, लोकशिष्यान् बौद्धलोकस्य पञ्चव्रतानां अनुसरणे प्रोत्साहितवान्।

अंग्रेजी स्फुटं अवगम्यावादितुं च शक्न्वन् अपि स्वान् ह्वा गुरुः निरन्तरं चिन्नया व्याख्यानानि कृतवान्। पाश्चात्यशिष्यान् चिन्नां, चीनशिष्यान् अंग्रेजीं च शिक्षयितुं प्रयत्नमकरोत्, तेन सह बौद्धज्ञानस्य अन्यभाषासु अनुवादं साधयितुं शक्नुयुः। यावत् तेन सस्थापितं बौद्धग्रन्थानुवादसमितिः स्वस्य व्याख्यानैः सह शतं ऊर्ध्वं अनुवादसाहित्यानि प्रकाशितवती।

शिक्षकः सती आर्यवर्यः अतिश्रमं न जानीते स्म। सहस्रबुद्धनगर्यां मठस्थलोकप्रजादीनां च औपचारिकशिक्षाकार्यक्रमाः, पुंस्त्रियोरपि प्राथमिकमध्यमविद्यालयाः, धर्मक्षेत्रे बौद्धविश्वविद्यालयश्च सस्थापितवान्। 1968 तमे दशकस्य आरम्भात् गुरुः दिने दिने एकवारं सूत्रव्याख्यानानि कृतवान् व्याख्यानयात्रासु च विस्तीर्णं यात्राः कृतवान्। विश्वबौद्धानां प्रार्थनानां प्रतिसमादानेन आर्यवर्यः धर्मव्यापनाय हाँगकांगं तैवानं भारतं दक्षिणपूर्वार्णमेलनानिरपेक्षां च नेतृत्वं चकार। बर्मां तैलान्दं मलेशियां ऑस्ट्रेलियां दक्षिणअमेरिकां च यात्राः च कृतवान्।

आर्यवर्यः विभिन्नबौद्धसमुदायेषु सेतुबन्धनं कर्तुं आग्रगामी आसीत्। महायानबौद्धस्य तैर्वादबौद्धस्य च पुरातनविभाजनं शोधयितुं इच्छन् सद्गुणोल्लङ्घनपरम्परायाः दीक्षाविधानं सामान्यं दत्त्वा तैर्वादचेत्युपासकान् सहस्रबुद्धनगरीं आमन्त्रितवान्।

सम्मेलनेषु सम्मानं च प्रतिज्ञातवान् सक्रियं सम्मेलनसंवादं च प्रोत्साहितवान्। धार्मिकपरम्पराणां सामान्यलक्षणानि प्रति स्थिरः आसीत्, येषु मुख्यतया सम्यगाचारः करुणाचारः च महत्त्वं प्रति प्रतिपादितम्। 1976 तमे वर्षे स्वस्य मित्रेण पॉलकार्डिनलयुबिनेन सह, यः नंजिनमहोदयः आसीत् तैवाने कैथलिकफुरेन्विश्वविद्यालयस्य चान्सलर् आसीत्, 1994 तमे वर्षे बरकलेयां विश्वधर्मसंस्थानं स्थापयितुं योजना वितत्यतुं चकार।

1990 तमे वर्षे केचन एव्रोपीयादेशेषु बौद्धानां आमन्त्रणात् आर्यवर्यः विशालं प्रतिनिधिमण्डलं यूरोपधर्मयात्रायां नेतृत्वं चकार, तदाकालीनं स्वस्य दुर्व्यवस्थितं स्वास्थ्यं जानन् अपि यात्रायाः क्लेशाः जीवितं ह्रासयिष्यन्तीति सुनिश्चितं ज्ञात्वा अपि। परंतु सदा यथा धर्मं जीवनात् गुरुत्वेन मन्यमानः आसीत्। प्रत्यावृत्तस्य अनन्तरं स्वास्थ्यं क्रमशः ह्रसितं, परंतु सुव्यक्तं रोगी सन् ततः 1993 तमे वर्षे तैवानं गत्वा अपरं विशालं यात्रां चकार।

लॉसएन्जेलेस्, 1995 जून 7 तमे दिने 77 वर्षीयवयस्य आर्यवर्यः इतो लोकात् अपगतवान्। जीवनकाले न किञ्चित् आकाङ्क्षत स्म, न प्रसिद्धिं न द्रव्यं न शक्तिं च इच्छति स्म। सर्वाः तस्य चिन्ताः कर्माणि च सर्वेषां सत्त्वानां वास्तविकसुखाय आसन्। अपगमनात् पूर्वं स्वशिष्येभ्यः अन्तिमान् उपदेशान् दत्तवान्, निःस्वार्थतायाः दीनतायाः च जीवनम-span् प्रतिबद्धतां प्रतिबिम्बयन्:

"मम अपगमनात् पश्चात् भवन्तः अवतांसकसूत्रं बुद्धअमिताभस्य च नाम यथेच्छं पठितुं शक्नुवन्ति, सप्ताहं वा एकोनपञ्चाशद्दिनानि वा। मम शवस्य दाहानन्तरं सर्वाण्यवशेषाणि वायौ विक्षिपतु। अन्यत् किञ्चित् कर्तुं न इच्छामि। मे कोटी वा स्मारकं वा निर्मातुं मा इष्टवः।

निर्गतोस्मि लोकात् न किञ्चित् आदाय; अपगच्छन् अपि न किञ्चित् इच्छामि लोके न किञ्चित् निःस्पृहं त्यक्तुं इच्छामि च। . . शून्यतः आगतोऽस्मि; शून्यतं प्रति प्रत्यागच्छामि।"

— स्वान् ह्वा गुरुः